Temel ayrım
American Institute of Architects (AIA) A201-2017 General Conditions ve Associated General Contractors (AGC) ConsensusDocs 200 standardı: Lump Sum (götürü bedel) = sabit toplam fiyat, miktar değişiminden bağımsız. Unit Price (birim fiyat) = Σ(poz × ölçülen metraj). Türkiye'de KGM Yapım İşleri Genel Şartnamesi her iki modeli destekler — kamu ihale çoğunlukla birim fiyat.
Risk kim üzerinde?
ASCE 'Risk Allocation in Construction Contracts' (2023): Lump sum'da miktar riski yüklenicide, unit price'da işverende. Birim fiyat 'progress'a ödeme yapma' lehine — kamu finansörü için saydam, ama keşif eksikse fazla hakediş çıkabilir. Lump sum tasarımı tamamlanmış projeler için verimli, EPC modellerinde dominant.
Birim fiyat hesabı: metraj merkezde
KGM YİGŞ (Yapım İşleri Genel Şartnamesi) Madde 38-40: birim fiyat hakedişinde metraj kontrol mühendisi imzası şart, taraflarca kabul edilen pozdan başka bir pozun ödenmesi mümkün değil. Yeni poz türetme — 'analize dayanan birim fiyat tespiti' (KGM Madde 22) — taraflar mutabakatıyla yapılır.
Götürü bedel hakediş
AIA A201 Madde 9.3 Schedule of Values yöntemi: lump sum bile aylık hakediş için iş kalemlerine bölünür (Schedule of Values), her ay ne kadar tamamlandığı % oran ile ödenir. AIA G702/G703 standart hakediş formatı bu yapıya dayanır. Türkiye'de götürü bedel sözleşmede de iş ilerleme oranı (KGM Madde 39) hakedişin temelini oluşturur.
Variation / Change Order farkı
Birim fiyat: miktar artarsa otomatik ek hakediş (max sınır sözleşmede — KGM %30). Lump sum: değişiklik change order ile yeniden fiyatlanır — yüklenici 'productivity loss' ve 'home office overhead' (Eichleay formülü) talep edebilir. AACE International Recommended Practice 25R-03 bu hesaplamayı standardize eder.
Hibrit modeller
Modern büyük projelerde 'unit price for excavation, lump sum for foundation, cost-plus for finishes' karması yaygın — bilinmeyen kısım birim fiyat, bilinen kısım götürü, henüz tasarlanmamış kısım cost-plus. FIDIC Particular Conditions bu hibrit yapıyı destekler. HakedişJet farklı hesap yöntemli iş kalemlerini aynı projede yönetir.
Pratik karar matrisi
Hangi model ne zaman? AGC 'Project Delivery Method Comparison' (2024): proje tasarımı %90+ tamamsa → lump sum. Tasarım yarı tamamsa veya jeolojik risk yüksekse → unit price. Belirsizlik yüksekse (fast-track, AI/yeni teknoloji) → cost-plus + GMP (guaranteed maximum price). Türkiye'de kamu altyapı projesi default'u birim fiyat, özel sektör konut ise götürü bedel.
Özet çıkarımlar
- Lump sum: miktar riski yüklenicide. Unit price: işverende.
- AIA G702/G703 Schedule of Values aylık hakediş standart formatı.
- KGM %30 iş artış sınırı birim fiyat varyasyonunda hard limit.
- Tasarım belirsizlik yüksekse unit price + GMP karması optimal.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- AIA A201-2017 General Conditions of the Contract for Construction. American Institute of Architects. https://www.aiacontracts.com/contract-doc-pages/27116-a201-2017-general-conditions (erişim: 2026-05-13)
- ConsensusDocs 200 Standard Agreement and General Conditions. Associated General Contractors of America (AGC). https://www.consensusdocs.org/ (erişim: 2026-05-13)
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ). Karayolları Genel Müdürlüğü / KİK. https://www.ihale.gov.tr/ (erişim: 2026-05-13)
- AACE International Recommended Practice 25R-03. AACE International. https://web.aacei.org/resources/recommended-practices (erişim: 2026-05-13)
- ASCE Manual of Practice 67 — Construction Risk Management. American Society of Civil Engineers. https://ascelibrary.org/ (erişim: 2026-05-13)