4735 sayılı Kanun Md. 8: sözleşmede fiyat farkı öngörülmüşse uygulanır; öngörülmemişse otomatik hak doğmaz.
TÜİK Yİ-ÜFE demir-çelik son 12 ayda %48-54 arttı; cetvel buna paralel güncellendi.
TMB 2025: alt-sözleşmelerin %38'inde fiyat farkı kademelendirmesi yazılı olmadığından uyuşmazlık çıkıyor.
2026 birim fiyat cetvelinin çerçevesi
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü her yıl başında inşaat ve tesisat birim fiyat cetvelini yayımlar. 2026 cetveli, TÜİK üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ile demir-çelik, çimento, akaryakıt ve işçilik kalemlerindeki yıllık artışı yansıtır. Cetvel hem Bakanlık yatırım programındaki işlerde, hem Karayolları Genel Müdürlüğü, DSİ ve TOKİ ihalelerinde temel referanstır. Devam eden sözleşmelerde yeni cetvel otomatik uygulanmaz — sözleşmede fiyat farkı formülü varsa hakediş revizyonu o formül üzerinden yapılır.
4734 Madde 30 ve 4735 Madde 8 — yasal temel
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu Madde 30 sözleşmenin uygulanma koşullarını çerçeveler; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu Madde 8 ise fiyat farkı esaslarını tanımlar. Uygulama detayları 'Mal ve Hizmet Alımlarına İlişkin Fiyat Farkı Esasları' ile 'Yapım İşlerine İlişkin Fiyat Farkı Esasları' Bakanlar Kurulu kararı ile düzenlenir. Formül A katsayısı (sabit), B + C + D + E (işçilik, çimento, demir, akaryakıt ağırlıkları) toplamı 1'dir. Endeks değerleri TÜİK ay sonu Yİ-ÜFE alt kalemlerinden alınır.
Hakediş revizyonu hesabı — adım adım
Hakediş revizyon adımları: (1) Ay bazlı poz tutarı sözleşme birim fiyatından hesaplanır. (2) Sözleşmedeki fiyat farkı formülüne TÜİK Yİ-ÜFE endeks değerleri girilir. (3) Pn = Pn0 × (A + B × Mn/M0 + C × Cn/C0 + D × Dn/D0 + E × Fn/F0) formülü uygulanır. (4) Pn ile Pn0 farkı 'fiyat farkı tutarı' olarak ek hakediş kalemi şeklinde gösterilir. (5) KDV ve tevkifat fiyat farkı tutarına da uygulanır. Sözleşmede fiyat farkı yoksa cetvel artışı sözleşme tarafları için sadece referans — otomatik artış hakkı doğmaz. KGM YİGŞ Madde 38-42 bu hesabın belgelenme detayını verir.
Taşeron–ana yüklenici kademelendirme
Fiyat farkı kademelendirmesi ana yüklenici ile taşeron arası alt-sözleşmede ayrıca düzenlenmelidir. Tipik üç model: (a) 'Tam aktarma' — idareden alınan fiyat farkı oransal taşeronlara aktarılır. (b) 'Kısmi aktarma' — belirli oran (örn. %70) taşerona, kalan ana yüklenicide kalır. (c) 'Sabit fiyat alt-sözleşme' — taşeron fiyat farkı talep edemez (yüksek risk taşeronda). Türk Müteahhitler Birliği (TMB) 2025 rakamlarına göre alt-sözleşmelerin yaklaşık %38'inde fiyat farkı koşulu açıkça belirtilmediğinden uyuşmazlık çıkıyor. Sözleşme metninin net olması arabuluculuk ve dava maliyetini düşürür.
2026'da öne çıkan kalem değişimleri
Demir-çelik son 12 ayda %48-54 bandında artış gösterdi; çimento %32-37; akaryakıt %41-46 (TÜİK Yİ-ÜFE Mart 2026 dönem alt kalemleri). YİGM 2026 cetveli bu artışları yapı işleri pozlarına yansıtırken kalifiye işçilik birim fiyatlarını da brüt asgari ücret + SGK prim payı artışıyla orantılı güncelledi. Bu kombinasyon büyük altyapı projelerinde yıllık sözleşme bedelinin %35-50 fiyat farkı ile artmasına yol açabilir. Müteahhit nakit akış planlaması bu fark tutarını avans gibi 'değişken' kabul ederek modellemeli — sözleşme süresince ortalama tahsil süresi 75-110 güne kadar uzayabilir.
Pratik uyum — hakediş yazılımı katmanı
Fiyat farkı hesabı manuel Excel ile yürütülürse hatalar yaygın görülür: endeks değer karışıklığı (Yİ-ÜFE ana mı alt mı), A katsayısı yanlış girişi, ay-sonu vs. ay-ortası endeks tartışması. Hakediş yazılımı katmanı her hakedişe TÜİK endeks bilgisini otomatik bağlar, sözleşme formülünü saklar, geriye dönük yeniden hesap üretebilir. HakedişJet bu hesabı tek tıkla üretir; sözleşme metnine yüklenen formül her hakediş döneminde otomatik tetiklenir. Demo + pilot kurulum için 0850 307 87 48 hattından destek alınabilir.
Özet çıkarımlar
- 2026 KGM cetveli enflasyona endeksli — devam eden sözleşmede otomatik uygulanmaz.
- 4734 Madde 30 ve 4735 Madde 8 fiyat farkı için yasal temel; Bakanlar Kurulu esasları formülü tanımlar.
- Pn = Pn0 × (A + B×Mn/M0 + ...) formülünde A sabit, B+C+D+E işçilik-çimento-demir-akaryakıt ağırlıkları.
- Ana yüklenici–taşeron arası fiyat farkı kademelendirmesi alt-sözleşmede açıkça yazılmazsa uyuşmazlık riski yüksek.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- Sözleşmede fiyat farkı maddesi yoksa 2026 cetveli ile yeniden hesap isteyebilir miyim?
- Genel kural: hayır. 4735 sayılı Kanun Madde 8 fiyat farkını sözleşmede öngörülmüşse uygular; öngörülmemişse otomatik hak doğmaz. Ancak 'mücbir sebep' veya 'aşırı ifa güçlüğü' (TBK Madde 138) çerçevesinde mahkeme yoluyla uyarlama davası açılabilir. Bu süreç uzun ve sonuç belirsiz — sözleşme aşamasında fiyat farkı maddesini eklemek çok daha emniyetli yoldur.
- Yİ-ÜFE alt kalemleri nereden takip edilir, ay-sonu hangi değer kullanılır?
- TÜİK Yİ-ÜFE alt kalemleri her ay başında bir önceki ay verisi için yayımlanır. 'Mal ve Hizmet Grubu' bazında demir-çelik, mineral malzemeler, akaryakıt, elektrik vb. kalemler ayrı endeks olarak sunulur. Fiyat farkı hesabı genelde 'ay-sonu' Yİ-ÜFE alt kalem değerini kullanır; sözleşme açık değilse Bakanlar Kurulu esasları tanımı geçerlidir. Düzenli olarak TÜİK Yİ-ÜFE haber bülteni takip edilmelidir.
- Fiyat farkı tutarı için KDV ayrı mı, hakediş tutarına dahil mi gösterilir?
- Fiyat farkı, sözleşme bedelinin bir uzantısı olduğundan aynı KDV oranına ve aynı tevkifat rejimine tabidir. Hakediş çıktısında ayrı satır olarak gösterilir ('Fiyat farkı tutarı' kalemi) ve toplam KDV tabanına eklenir. e-Fatura UBL-TR şemasında AllowanceCharge bloğunda yer alabilir. Mali müşavirin uyumsuzluğu önlemek için fiyat farkı kalemi muhasebe sisteminde ayrı bir hesap kalemi olarak takip edilmesini önerir.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4734.pdf (erişim: 2026-05-22)
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4735.pdf (erişim: 2026-05-22)
- Yapı İşleri Genel Müdürlüğü Birim Fiyat Listeleri. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://yigm.csb.gov.tr/ (erişim: 2026-05-22)
- Yİ-ÜFE Mal ve Hizmet Grupları Veritabanı. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/ (erişim: 2026-05-22)
- Türk Müteahhitler Birliği 2025 Sektör Raporu. TMB. https://www.tmb.org.tr/ (erişim: 2026-05-22)