Yaklaşık Maliyet Cetveli Nasıl Hazırlanır? Satır Satır Örnek

Kamu yapım işlerinde ihale sürecinin başlangıç noktası yaklaşık maliyettir. İhale makamı, sözleşmeye konu yapım işinin tahmini bedelini resmi bir cetvel formatında hesaplar; bu belge Kamu İhale Kanunu'nun 9. maddesi ve Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin 7-12. maddeleri kapsamında düzenlenir. Yaklaşık maliyet cetveli (YMC), ihale öncesinde gizli tutulur ve tekliflerle karşılaştırma yapılmak üzere ihale komisyonuna sunulur.

Cetvelin temel işlevi, yapılacak her imalat kalemini tek tek sayısal değerlerle ortaya koymaktır. Anlaşılabilir görünen bu yapı, uygulamada poz kodu eşleşmesi, genel gider hesabı ve KDV muamelesi gibi noktalarda hata üretmeye oldukça elverişlidir. Bu nedenle bu yazıda kavramsal açıklamayı bir kenara bırakarak gerçek bir senaryo üzerinden satır satır doldurulmuş bir cetvel şablonu ve sıkça yapılan format hatalarına odaklanılacak.

Yaklaşık maliyet nedir ve nasıl hesaplanır konusunda genel bir çerçeve için Yaklaşık Maliyet Nedir, Nasıl Hesaplanır? yazısına bakabilirsiniz.

Örneğimizde bir belediyeye ait 4 katlı idari bina, 1990'lardan kalma döküm radyatörleri ve eski çelik boru tesisatının yenilenmesini ihaleye çıkarmaktadır. Yapım işinin kapsamı şu şekilde belirlenmiştir:

• Mevcut tesisatın sökülerek kaldırılması
• Yeni çelik panel radyatör montajı (toplam 32 adet, farklı boy ve ısı gücü)
• Galvanizli çelik boru montajı (farklı çaplarda, toplam 420 metre)
• Kazan dairesi ekipman değişimi (yoğuşmalı kazan, genleşme tankı, sirkülasyon pompası)
• Isıtma sistemi devreye alma ve basınç testi

Tesisatın tamamı birim fiyat sözleşmesiyle ihale edilecektir. Bu seçim, yaklaşık maliyet cetvelinin kalem kalem düzenlenmesini zorunlu kılar; götürü bedel sözleşme olsaydı toplam bir rakam yeterli olabilirdi.

Standart bir yaklaşık maliyet cetvelinde en az yedi sütun bulunur:

**1. Sıra No** — Kalemleri numaralandırır; atıfta bulunmayı ve sıralı metraj takibini kolaylaştırır.

**2. Poz Kodu** — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yayımladığı Birim Fiyat Tarifeleri'nden alınan standart kodlardır. Mekanik tesisat ihaleleri için genellikle İnşaat (İ), Mekanik Tesisat (MT) ve Makine Tesisat (MK) serisi pozlar kullanılır.

**3. İmalat Adı/Tanımı** — Tarife metninin özet biçimi. Çap, malzeme cinsi, bağlantı türü gibi ayrıştırıcı teknik özellikler bu sütunda belirtilmelidir.

**4. Birim** — Metreküp (m³), metrekare (m²), metre (m), adet (ad), ton (t) gibi birimler poz tarifesindeki birimle birebir uyuşmalıdır. Uyumsuzluk, hesap hatalarının en büyük kaynağıdır.

**5. Miktar** — Proje ölçü listesinden (metraj) gelen değer. Buraya yuvarlama yapılarak girilir; ondalık hassasiyet poz tarifesine göre belirlenir.

**6. Birim Fiyat** — İlgili yıl güncel birim fiyat listesinden veya piyasa araştırmasından elde edilen değer (KDV hariç, genel gider ve kar dahil değil).

**7. Tutar** — Miktar × Birim Fiyat. Bu sütuna genel gider eklenmez; genel gider ayrı bir satır veya sütunla işlenir.

**8. Genel Gider Tutarı** (opsiyonel sütun) — Tutar üzerinden uygulanan genel gider ve kar oranının hesaplanmış değeri. Bayındırlık birim fiyat listeleri bu oranı zaten içerdiğinden, piyasa araştırmasıyla elde edilen fiyatlar için ayrıca uygulanması gerekir. Bu ayrım cetvel okuyucuları arasında en sık karışıklığa yol açan noktadır.

Aşağıdaki tablo, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı mekanik tesisat birim fiyat tarifelerine dayalı örnek bir cetvel göstermektedir. Birim fiyatlar yalnızca yapısal örnek amacıyla verilmiş olup güncel tarife fiyatlarıyla doğrulanmalıdır.

| Sıra | Poz Kodu | İmalat Adı | Birim | Miktar | Birim Fiyat (₺) | Tutar (₺) | |------|----------|------------|-------|--------|-----------------|------------| | 1 | MT-01.101 | Mevcut radyatör söküm ve kaldırma, 500 kcal/h ve altı | ad | 32 | 680,00 | 21.760,00 | | 2 | MT-01.115 | Mevcut çelik boru söküm, Ø25mm ve altı | m | 210 | 145,00 | 30.450,00 | | 3 | MT-01.115 | Mevcut çelik boru söküm, Ø25-50mm arası | m | 210 | 195,00 | 40.950,00 | | 4 | MT-05.210 | Çelik panel radyatör montajı, Tip 22, 500×1200mm | ad | 18 | 4.850,00 | 87.300,00 | | 5 | MT-05.210 | Çelik panel radyatör montajı, Tip 22, 500×1000mm | ad | 14 | 4.200,00 | 58.800,00 | | 6 | MT-03.140 | Galvanizli çelik boru, Ø1" (25mm), kaynaklı | m | 180 | 520,00 | 93.600,00 | | 7 | MT-03.142 | Galvanizli çelik boru, Ø1½" (40mm), kaynaklı | m | 130 | 680,00 | 88.400,00 | | 8 | MT-03.144 | Galvanizli çelik boru, Ø2" (50mm), kaynaklı | m | 110 | 840,00 | 92.400,00 | | 9 | MK-07.320 | Yoğuşmalı kazan, 50.000 kcal/h | ad | 1 | 145.000,00 | 145.000,00 | | 10 | MK-07.410 | Genleşme tankı, 80 litre | ad | 1 | 8.500,00 | 8.500,00 | | 11 | MK-07.430 | Sirkülasyon pompası, 2 m³/h | ad | 2 | 12.400,00 | 24.800,00 | | 12 | MT-09.010 | Basınç testi ve devreye alma | m | 420 | 85,00 | 35.700,00 |

**Alt Toplam (Kalemler):** 727.660,00 ₺

Bu noktada piyasa araştırması birim fiyatları kullanıldığı için genel gider ve kar oranı (%25 olarak varsayılırsa) ayrıca eklenir:

**Genel Gider ve Kar (%25):** 181.915,00 ₺

**Yaklaşık Maliyet Toplamı (KDV Hariç):** 909.575,00 ₺

Çevirmeleri yaparken dikkat edilmesi gereken kritik nokta: Bayındırlık Birim Fiyat Listesi'nden alınan pozlarda genel gider zaten fiyatın içindedir. Piyasa araştırması verisi kullanılıyorsa genel gider ve kar cetvele ayrıca eklenir. Bu iki yolun karıştırılması cetvelin toplam değerini hatalı kılar.

Yaklaşık maliyet cetvellerinde genel gider ekleme yöntemi konusunda iki farklı uygulama görülmektedir:

**Yöntem A: Ayrı Sütun** — Her kalemin yanına bir "Genel Gider Tutarı" sütunu açılır ve tutar × oran ile hesaplanır. Bu yöntem kalem bazında genel gider görünürlüğü sağlar ancak tablo genişler ve inceleme zorlaşır.

**Yöntem B: Alt Toplam Satırı** — Tüm kalemler toplam tutara bağlanır, ardından "Genel Gider ve Kar" başlıklı tek bir satır eklenerek alt toplam üzerinden oranlanır. Kamu ihalelerinde yaygın ve tercih edilen yöntem budur; okuma ve denetleme kolaylığı sağlar.

Her iki yöntemde de KDV cetvel toplamına eklenmez. KDV, yaklaşık maliyetin "sözleşme bedeli" olarak kullanıldığı noktalarda ayrıca görünür. Bu kural pratik açıdan şu anlama gelir: ihale ilanındaki tutar KDV hariç gösterilir ve teklifler de KDV hariç verilir.

Genel gider ve kar oranı uygulamasında belirsizlik varsa, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Ek-3 (yaklaşık maliyet hesap cetveli standart formatı) ve Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yapım işleri için genel gider kılavuzu referans alınmalıdır.

Yaklaşık maliyet cetvellerinde tekrar eden format hataları hem ihale komisyonunun işini güçleştirir hem de sonradan düzeltilmesi gereken tutarsızlıklara yol açar.

**Hata 1: Poz Kodu ile Birim Uyumsuzluğu** Tarife metninde "m" (metre) birimli bir poz, cetvele "m²" olarak girilirse miktar × birim fiyat hesabı anlamsız hale gelir. Kalorifer borusu için tarife kodu metre üzerinden fiyat içerirken cetvel metrekare yazılırsa rakamlar tutarlı görünür ama fiili iş miktarıyla örtüşmez. Her poz girilmeden önce resmi tarife metnindeki birim kontrol edilmelidir.

**Hata 2: Genel Giderin Tutar Sütununa Dahil Edilmesi** Birim fiyat piyasa araştırmasından alındığında, araştırmacı zaman zaman müteahhidin teklif ettiği rakamı — içinde genel gider ve kar bulunan nihai fiyatı — doğrudan birim fiyat sütununa yazar. Ardından cetvelde bir de genel gider satırı açılarak çifte sayım yapılır. Doğru yaklaşım: birim fiyat sütununa net maliyet (genel gider ve kar hariç) girilmeli, genel gider alt toplamın üzerinden ayrıca hesaplanmalıdır.

**Hata 3: KDV'nin Cetvel Toplamına Eklenmesi** Yaklaşık maliyet cetveli KDV hariç düzenlenir. İhale mevzuatına göre yaklaşık maliyet, sözleşme bedeli ile karşılaştırılmak üzere KDV dışı tutulur. Bazı kullanıcılar cetvel toplamına %20 KDV ekleyerek idareye sunar; bu durum teklif değerlendirme aşamasında kafa karışıklığı ve revizyon gerektiren bir geri dönüş nedeni olur. KDV'yi toplam satırın altına dipnot olarak belirtmek yeterlidir.

Yukarıdaki kalorifer yenileme örneğini bir şablon çerçevesi olarak kullanabilirsiniz. Herhangi bir yapım işine uyarlamak için şu adımları izleyin:

1. **İmalat listesini proje keşif cetvelinden alın.** Mimari, statik ve tesisat projelerindeki imalat listesi satır satır YMC'ye taşınır.
2. **Her imalat için ilgili poz kodunu tarife listesinden eşleştirin.** Bayındırlık Birim Fiyat Tarifesi, KGM, İller Bankası gibi kaynaklar iş türüne göre değişir.
3. **Birim ve miktarı proje metrajından girin.** Metraj ayrı bir belgede (yeşil defter, metraj listesi) tutulur; cetvele yalnızca sonuç değer aktarılır.
4. **Birim fiyatı poz kaynağından veya piyasa araştırmasından yazın.** Hangi kaynağı kullandığınızı her kalem için notlamak denetimde sizi korur.
5. **Tutar = Miktar × Birim Fiyat otomatik hesaplanır.**
6. **Alt toplam alttaki tek satırda toplanır.**
7. **Genel gider ve kar, piyasa araştırması kullanıldıysa alt toplam üzerine eklenir.**
8. **Yaklaşık maliyet toplamı (KDV hariç) son satırda gösterilir.**

Bu akışı dijital ortamda takip etmek — özellikle poz kodu eşleşmesi ve fiyat revizyonlarını yönetmek — için HakedisJet'in yaklaşık maliyet modülü her kalem için poz bağlama, otomatik tutar hesaplama ve revizyon geçmişi tutma işlevlerini sunar. Ayrıntılı bilgi ve demo için hakedisjet.com/nedir/ sayfasını inceleyebilirsiniz.

Genel hakedis süreci bağlamı için Taşeron Hakediş Örneği Nasıl Doldurulur? yazısı da yaklaşık maliyet cetvelinin aşağı akış süreçlerini anlamanıza yardımcı olacaktır.

Yaklaşık maliyet, ihale ilanından önceki son haliyle kesinleşir. Bununla birlikte, hazırlık süreci uzun süren projelerde piyasa fiyatları değişebilir veya Bakanlık birim fiyat tarifeleri güncellenebilir. Bu durumda YMC'nin tamamı revize edilmelidir; yalnızca bazı kalemlerin güncellenmesi, cetvel bütünlüğünü bozar.

2026 itibarıyla inşaat malzeme fiyatlarındaki dalgalanma, özellikle çelik boru ve ısıtma ekipmanlarında, yaklaşık maliyet cetvellerinin hazırlık-ilan aralığını kısaltma yönünde baskı oluşturmaktadır. Piyasa araştırması yapılan tarihten ihale ilanına kadar geçen süre uzadıkça birim fiyat sapması artar. Bazı idareler bu nedenle piyasa araştırması tarihini cetvelin üst bilgi alanına not eder.

Bayındırlık Birim Fiyat Listesi'nin güncel sürümü, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın resmi yayın kanalından takip edilmeli; piyasa araştırmasına dayanan kalemlerde ise en az üç farklı tedarikçi teklifinin ortalaması temel alınmalıdır.