NEC nedir, neden farklı?
New Engineering Contract (NEC) UK Institution of Civil Engineers (ICE) tarafından 1993'te ilk yayınlandı, 2017'de NEC4 olarak revize edildi. UK kamu altyapı projelerinin (Heathrow Expansion, HS2, Crossrail, London 2012 Olimpiyatları) zorunlu sözleşme suite'i. FIDIC'in 'Engineer-centric' yapısının aksine NEC 'collaborative project management' felsefesini benimser — taraflar arası iş birliği vurgu.
Compensation Events
NEC4 ECC (Engineering and Construction Contract) Madde 60.1, 21 'compensation event' (CE) listeler — işveren kaynaklı olay, ön görülmez koşul, mücbir sebep vs. CE yüklenicinin (Contractor) hem süre uzatımı hem maliyet artışı talep etme hakkı doğurur. Yüklenici 8 hafta içinde notice vermezse hak düşer (Madde 61.3).
Early Warning Register
NEC4 yenilik: Madde 15 'early warning'. Taraflardan biri proje süresini, maliyetini, kalitesini, kullanılabilirliği etkileyebilecek bir konunun farkına varır varmaz karşı tarafa bildirir. Risk register canlı tutulur, aylık 'risk reduction meeting' yapılır. Bu proaktif yaklaşım UK National Audit Office (NAO) raporlarında %15-20 proje maliyet tasarrufu olarak ölçülmüştür.
Programme zorunluluğu
NEC4 Madde 31-32: accepted programme (kabul edilen takvim) sözleşme dokümanının kritik parçası. Yüklenici her 4 haftada güncellenmiş programme sunar; geç sunum veya kabul edilmemiş programme = ödeme kesilebilir (Madde 50.5). Bu kural baseline schedule disiplinini zorunlu kılar.
Main Options A-F
NEC4 ECC 6 ana opsiyon: A (priced contract with activity schedule), B (priced contract with bill of quantities), C (target contract with activity schedule), D (target contract with bill of quantities), E (cost reimbursable), F (management contract). 'Target' kontrat (C, D) pain/gain mekanizması ile cost vs target sapması taraflar arasında paylaşılır — GMP'ye paralel ancak daha esnek.
Türkiye + uluslararası kullanım
EBRD ve AIIB son projelerde NEC4 opsiyonu sunuyor. South Africa, Hong Kong, Yeni Zelanda kamu inşaatında zorunlu. Türkiye'de henüz yaygın değil — özel sektör büyük altyapı projelerinde (havaalanı, çift sera) NEC tercih ediliyor. KontrolJet HakedişJet NEC4 compensation event takibini destekler — early warning + CE quote + programme entegrasyonu.
FIDIC vs NEC karar matrisi
FIDIC: küresel tanınmış, dispute board ile uyuşmazlık çözer, daha hiyerarşik. NEC: collaborative, programme-driven, early warning ile risk yönetilir, UK common law gelenekli. Tahkim/mahkeme deneyimi olan bölgelerde FIDIC popüler; new public infrastructure'da NEC genişliyor.
Özet çıkarımlar
- NEC4 'collaborative project management' felsefesini benimser.
- Compensation Events 21 madde — süre + maliyet talebinin tek mekanizması.
- Early Warning Register proaktif risk yönetimi, NAO %15-20 maliyet tasarrufu ölçtü.
- Programme her 4 hafta güncellenmezse ödeme kesilebilir.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- NEC4 Engineering and Construction Contract. Institution of Civil Engineers (ICE). https://www.neccontract.com/ (erişim: 2026-05-13)
- NEC: Managing Multi-party Collaboration on Major Construction Projects. UK National Audit Office (NAO). https://www.nao.org.uk/ (erişim: 2026-05-13)
- EBRD Procurement Policies and Rules. European Bank for Reconstruction and Development. https://www.ebrd.com/work-with-us/procurement.html (erişim: 2026-05-13)
- Hong Kong Government NEC Adoption Programme. HKSAR Development Bureau. https://www.devb.gov.hk/en/ (erişim: 2026-05-13)
- AIIB Procurement Policy — Adoption of Standard Forms. Asian Infrastructure Investment Bank. https://www.aiib.org/en/policies-strategies/operational-policies/ (erişim: 2026-05-13)