ICC 2024 verisine göre Silver Book uyuşmazlıkları ortalama 2,3 yıl sürer, davacı %42 başarı sağlar.
FIDIC Silver Book Madde 14.4 Schedule of Payments ödeme akışını milestone bazlı tanımlar, Madde 9.4 performance LD mekanizması.
250 MW kombine çevrim santralinde %57 garantili verim %55,8 ölçüldü; her %0,1 açık %0,4 ödeme kesintisi formülü işletildi.
Silver Book felsefesi: tek tarafta tüm risk
FIDIC Silver Book (Conditions of Contract for EPC/Turnkey Projects, 1999 1. baskı, 2017 2. baskı) Engineering-Procurement-Construction-Turnkey sözleşmelerin uluslararası standardıdır. FIDIC Silver Book 2017 felsefesi Red ve Yellow Book'tan kökten farklı: Employer (işveren), yüklenicinin teklif aşamasında tüm zemin, hava, mevzuat, tasarım risklerini araştırmasını ve teklifte fiyatlamasını bekler. Yüklenici bir kez Silver Book imzaladığında 'force majeure' ve 'employer-caused delay' dışında ek tutar talep edemez. Bu nedenle yüklenici teklif fiyatına %15-25 risk primi ekler — fiyat yüksektir ama proje finansörünün öngörülebilirliği maksimumdur. Dünya Bankası, EBRD, IFC ve özellikle Avrupa Yatırım Bankası enerji, petrokimya, tren altyapı projelerinde Silver Book'u tercih eder.
Madde 14 — Schedule of Payments ve milestone yapısı
Silver Book Madde 14.4 'Schedule of Payments' Red Book'un Madde 14.3 'Application for Interim Payment Certificate' yapısından ayrılır — Silver'da aylık ölçüm yerine sözleşmeye işlenen ÖDEME TAKVİMİ esastır. Tipik milestone setup: (1) Mobilizasyon avansı %10 (advance payment guarantee karşılığı), (2) Tasarım onay milestone %15, (3) Ekipman fabrika çıkışı %20, (4) Saha montajı tamamlama %20, (5) Soğuk test (cold commissioning) %10, (6) Sıcak test (hot commissioning) %10, (7) Performans testi başarısı + taking-over %10, (8) Reliability test sonrası retention serbest %5. Bu yapı FIDIC Silver Book Sub-Clause 14.4 ve World Bank EPC Procurement Guidelines ile uyumlu.
Performance Test bağlantılı hakediş — kritik nokta
Silver Book Madde 9.1 'Tests on Completion' ve Madde 12 'Tests after Completion' performans testlerinin sözleşmedeki ödeme akışına nasıl bağlandığını tanımlar. Senaryo: Bir 250 MW kombine çevrim santral projesinde Silver Book imzalandı. Cold commissioning bitti, %10 ödendi. Hot commissioning sırasında türbin verim testi yapıldı — sözleşmede 'guaranteed performance %57 efficiency' yazılı; ölçülen %55,8. Madde 9.4 işverene 3 seçenek sunar: (a) red ve sözleşme feshi, (b) ek test isteme, (c) performance LDs (Liquidated Damages) ile kabul. Çoğu projede (c) seçilir — sözleşmedeki performance LD formülü (her %0,1 verim kaybı = €X) işletilir, ödeme tutardan kesilir. Bu kesinti tek seferlik ve nettir; tartışma yıllarca sürmez.
Risk transferi: zemin koşulu Silver vs Red farkı
Red Book Madde 4.10 'Site Data' işverenin zemin verisini paylaşma yükümlülüğünü tanımlar; Madde 4.12 'Unforeseeable Physical Conditions' beklenmedik zemin koşulunda yüklenici ek süre + maliyet talep edebilir. Silver Book ise Madde 4.12'yi KALDIRIR — yüklenici teklif öncesi sahayı kendi araştırmak zorundadır, 'unforeseeable' argümanı yapılmaz. Bu fark vaka örneği ile somutlaşır: Bir LNG depolama tankı projesinde Silver Book imzalandı. Zemin etüdü işverence verildi, yüklenici 'doğruladık' notuyla teklif yaptı. İnşaat başlangıcında karstik boşluk bulundu; yüklenici Red Book'ta olsa Madde 4.12 ile €18 milyon ek talep edebilirdi, Silver'da bu yol kapalı — kendi cebinden karşıladı. SCL Delay and Disruption Protocol bu risk dağılımını referans olarak kullanır.
Performance bond ve Retention Money
Silver Book Madde 4.2 'Performance Security' sözleşme bedelinin %10'u kadar bond ister — Red Book'un %5 standardından yüksektir. Sebep: Silver'da işveren ekstra koruma ister çünkü interim payment yapıldıkça yüklenicinin yatırımı geri gelir. Madde 14.3(b) retention money ise %5 (Red Book ile aynı), yarısı taking-over, kalan yarısı defects notification period (DNP, genelde 12-24 ay) sonunda serbest. Toplam Silver yüklenici riski: %10 bond + %5 retention + %15-20 advance payment guarantee = bilanço üzerinde ciddi yük. Bu nedenle Silver Book tercih eden yükleniciler genelde Mitsubishi, Siemens Energy, GE Vernova, Tekfen, Enka, Rönesans gibi büyük EPC firmalarıdır.
Türkiye uygulaması: özel şartlar ile yumuşatma
Türkiye'de Silver Book birebir uygulanmaz; 'Particular Conditions' (özel şartlar) ile yumuşatılır. Tipik özel şart paketi: (1) Madde 4.12 zemin koşulu — kısmi restore edilir (Turkiye'de geçmişin etüdü zayıf veri verir, yüklenici bunu üstlenemez). (2) Force majeure kapsamı — 6098 sayılı TBK Madde 138 'aşırı ifa güçlüğü' eklenir (TÜFE %50+ enflasyon sıçramaları). (3) Eskalasyon formülü — TÜİK ÜFE endeksi bazlı kısmi eskalasyon (Silver standartı sabit fiyat). (4) Vergi yapısı — KDV stopajı, GVK 94 madde uyumu özel şartta netleştirilir. KontrolJet HakedişJet platformu Silver Book milestone ödeme planını + Türkiye vergi katmanını + performans testi sonuçlarını birleşik raporlar.
Tahkim: ICC veya DAAB pre-arb
Silver Book Madde 21 'Disputes and Arbitration' uyuşmazlık çözümünü 3 aşamada tanımlar: (1) Engineer'ın 'fair determination'ı yok (Silver'da Engineer figürü kaldırıldı, Employer's Representative var ama tarafsız değil), uyuşmazlık doğrudan (2) Dispute Avoidance/Adjudication Board (DAAB) önüne — 84 günde karar, 28 gün notice ile kesinleşir veya (3) ICC tahkim. ICC istatistikleri 2024'e göre Silver Book uyuşmazlıkları ortalama 2,3 yıl sürer, davacı %42 oranda tam veya kısmi kazanır. AACE International Recommended Practice 29R-03 Forensic Schedule Analysis Silver tahkim dosyalarında 9 farklı delay analiz tekniği önerir — Time Impact Analysis en yaygın.
Özet çıkarımlar
- Silver Book milestone payment esaslıdır — aylık ölçüm değil, sözleşmeye işlenen ödeme takvimi.
- Madde 4.12 zemin koşulu kaldırıldı — yüklenici teklif öncesi tüm zemin riskini araştırmalı.
- Performance test başarısı son %10-15 ödemeyi serbest bırakır; verim eksikliği Performance LD ile kesilir.
- Performance bond %10 (Red %5'in iki katı), retention %5 — yüklenici bilanço yükü yüksek.
- Türkiye'de Particular Conditions ile zemin + force majeure + eskalasyon yumuşatılır.
- ICC tahkim ortalama 2,3 yıl sürer, davacı %42 başarı (ICC 2024 verisi).
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- Silver Book Yellow Book'tan farkı nedir?
- Yellow Book (Plant and Design-Build) yüklenici tasarımı yapar ama 'unforeseeable physical conditions' (Madde 4.12) hâlâ uygulanır, ödeme aylık ara hakediş + ölçüm bazlıdır. Silver Book ise EPC turnkey için tasarlandı — yüklenici hem tasarım hem zemin riski hem tedarik riskini üstlenir, ödeme milestone bazlıdır. Yellow risk dağılımı %60 yüklenici / %40 işveren iken Silver %85 yüklenici / %15 işverendir. Bu nedenle Silver teklif fiyatları Yellow'dan %8-12 daha yüksektir (FIDIC kullanıcı anketi 2024).
- Silver Book ile Türkiye 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyumlu mu?
- Kısmen. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu Türkiye kamu işlerinde varsayılan birim fiyat + KGM tip sözleşmesini öngörür. Silver Book'a geçiş için Cumhurbaşkanlığı kararı veya proje bazlı özel mevzuat gerekir — örneğin 3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun BOT projeleri için Silver Book benzeri yapıyı destekler. Sağlık Bakanlığı PPP hastane projeleri Silver Book'a yakın özel şart paketleri ile yürütülmüştür.
- Performance LD ne kadar olmalı, sözleşmede nasıl yazılır?
- FIDIC Silver Book Madde 7.6 'Rejection' ve Madde 8.8 'Delay Damages' Performance LD'nin tavanını sözleşmede tanımlamayı zorunlu kılar — genelde sözleşme bedelinin %10'u üst limit. Verim eksikliği için tipik formül: 'her %0,1 verim açığı = sözleşme bedelinin %0,4'ü kesinti'. Süreç gecikmesi için: 'her hafta gecikme = sözleşme bedelinin %0,2'si, maksimum %10'. Bu kalibrasyon işverenin gerçek operasyonel kaybını yansıtır — yüksek LD yüklenici tarafından mahkemede 'penalty' olarak iptal ettirilebilir (Türk hukukunda TBK Madde 182 cezai şart hâkimin azaltma yetkisi).
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- FIDIC Silver Book — Conditions of Contract for EPC/Turnkey 2017. FIDIC. https://fidic.org/bookshop (erişim: 2026-05-23)
- World Bank EPC Procurement Guidelines. The World Bank Group. https://www.worldbank.org/en/projects-operations/products-and-services/procurement-projects-programs (erişim: 2026-05-23)
- ICC International Court of Arbitration — Construction Statistics 2024. International Chamber of Commerce. https://iccwbo.org/dispute-resolution-services/ (erişim: 2026-05-23)
- AACE Recommended Practice 29R-03 Forensic Schedule Analysis. AACE International. https://web.aacei.org/resources/recommended-practices (erişim: 2026-05-23)
- SCL Delay and Disruption Protocol 2nd Edition. Society of Construction Law. https://www.scl.org.uk/ (erişim: 2026-05-23)
- Türk Borçlar Kanunu Madde 138 — Aşırı İfa Güçlüğü. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf (erişim: 2026-05-23)
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4734.pdf (erişim: 2026-05-23)