AIA G702/G703 Application for Payment: Schedule of Values ve Hakediş Standardı

American Institute of Architects (AIA) tarafından geliştirilen AIA Document G702 Application and Certification for Payment ve eşlik eden G703 Continuation Sheet ABD'de yüzlerce milyar USD'lik inşaat projesinde standart hakediş formatıdır. G702 tek sayfada 'sözleşme bedeli, daha önce ödenen, bu dönem talep edilen, retainage tutarı, ödenmesi gereken net' bilgisini özetler; G703 her iş kalemi (line item) için detayı (Description, Scheduled Value, Work Completed, Materials Stored, Total Completed, % Completed, Balance to Finish, Retainage) gösterir. 2017 revizyonu dijital imza desteğini ekledi. AGC (Associated General Contractors) ve ConsensusDocs alternatifleri olsa da G702/G703 piyasa standardıdır.

Schedule of Values (SOV) sözleşme başlangıcında hazırlanan ve sözleşme bedelinin iş kalemlerine bölünmüş listesidir. AIA A201 Genel Şartlar Madde 9.2 sözleşme imzasından sonra ilk hakediş öncesi SOV'un hazırlanmasını ve Architect onayını şart koşar. SOV genellikle CSI MasterFormat 50 division kod yapısına uyar (Division 03 Concrete, 04 Masonry, 05 Metals, 23 HVAC, 26 Electrical vb.). Tipik konut bloku SOV 80-120 satır, hastane projesi 400-600 satır olabilir. Her satırın 'scheduled value' (planlanan tutarı) toplamı sözleşme bedeline eşittir. KGM birim fiyat hakediş raporundan farkı: SOV genelde götürü bedel sözleşmelerde kullanılır, kalemler ölçüm değil yüzde tamamlama bazlıdır.

Front-loading SOV manipülasyonu: yüklenicinin erken iş kalemlerine (mobilizasyon, kazı) gerçekte oluştuğundan yüksek değer atayarak ilk hakedişlerde fazla nakit çekmesi. AIA A201 Madde 9.4 'Certificates for Payment' Architect'in SOV'u 'fair and reasonable allocation' kriterinde kontrol etmesini şart koşar. AIA Best Practices for Schedule of Values front-loading'i tespit için 'industry standard cost percentages' kullanılmasını önerir — örneğin mobilizasyon tipik %2-4 bandını aştığında mimar reddedebilir. Türkiye'de benzer manipülasyon birim fiyat hakedişte 'fazla metraj' ile yapılır; YİGŞ Madde 38 kontrol mühendisi imzası şart koşar.

G703'ün D ve E kolonları 'Materials Presently Stored (not in D or E)' yapım sahasında veya off-site depoda tutulan ama henüz monte edilmemiş malzemenin ödemesini sağlar. AIA A201 Madde 9.3.2 stored materials için 4 şart koyar: (1) malzeme sahaya kabul edildi, (2) sigortalı, (3) belirlenmiş ve etiketli, (4) yüklenicinin malı (mülkiyet uyumlu). Bu mekanizma yüklenicinin tedarik nakit akışını rahatlatır — örneğin Almanya'dan ısıtma kazanı satın alındı, sahaya geldi, ödeme alındı, 3 ay sonra monte edildi. Türkiye'de YİGŞ Madde 39 ölçüm + montaj birlikte aramasıyla bu çözüm yoktur — yüklenici malzeme parasını cebinden bağlar.

G703 G kolonu 'Retainage' her hakedişte sözleşme bedelinin %5-10'u kesilir — yapım tamamlanana ve defects tespit edilene kadar tutulur. AIA A201 Madde 9.10 'Final Completion and Final Payment' retainage'ın final certificate ile birlikte tek seferde ödenmesini tanımlar. ASCE (American Society of Civil Engineers) 2024 sektör raporu ABD inşaat retainage ortalamasını %5,8 olarak verir; California, Texas, New York gibi büyük eyaletlerde 'prompt payment statutes' retainage'ın geç ödenmesi durumunda günlük %1-1,5 ceza uygular. Türkiye'de retainage karşılığı 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu Madde 13 kesin teminat %6 + ek %5 = %11 toplam yüksektir, ama formal retainage mekanizması yoktur.

G702'nin orta bölümü 'Change Orders' alanı: Approved Change Orders (mimar onaylı, sözleşmeye eklenmiş) + Pending Change Orders (talep edilmiş ama henüz onaylanmamış) ayrı satırlar. Approved CO sözleşme bedeline eklenir; pending CO 'allowance' olarak iz sürer ama hakedişte ödeme almaz. AIA A201 Madde 7 Change Orders ve Construction Change Directives (CCD) yapısını tanımlar — CCD acil durumlarda Owner'ın yüklenicideki onayı beklemeden değişikliği başlatabilmesini sağlar. Türkiye'de KGM tip sözleşmesi 'iş artışı + iş eksilişi' yapısı (limit %30) bu rolü yerine getirir.

ABD G702/G703 formatından Türkiye projelerinde kullanılabilecek 4 ders: (1) Schedule of Values götürü bedel projelerde sözleşme imzasından sonra hemen hazırlanmalı — fast-track projelerde bu yapılmazsa hakediş 'tartışma' olur. (2) Stored materials kolonu özel sözleşme şartı ile eklenebilir — yüklenici nakit akışı rahatlar. (3) Retainage formal hesap olarak tutulmalı — Türk sözleşmeleri sıklıkla 'son hakediş ile kapatılır' belirsizliği bırakır. (4) Pending change orders kolonu eklenmeli — onaylanmamış değişiklik talebi hakedişte görünür kalmalı, kaybolmamalı. HakedişJet platformu Türkiye sözleşmelerinde AIA G702/G703 benzeri 'iş kalem detay raporu' + 'değişiklik durumu' tek panelde sunar. demo talebi için 0850 307 87 48.