Construction Delay Claims: AACE 29R-03 ve SCL Delay Protocol

Construction Industry Institute (CII) 2023 raporu: dünya genelinde inşaat projelerinin %42'si planlanan sürede tamamlanmıyor. ABD Engineering News-Record (ENR) Top 400 firma anketi: ortalama gecikme süresi %23. Türkiye'de TMB (Türkiye Müteahhitler Birliği) verisi benzer — kamu altyapı projelerinde %30 üstü gecikme yaygın.

AACE Recommended Practice 29R-03 'Forensic Schedule Analysis' 9 metodoloji tanımlar: MIP 3.1-3.9 (Method Implementation Protocol). En yaygın 4'ü: (a) As-Planned vs As-Built (basit, geriye dönük), (b) Impacted As-Planned (kontrolü düşük), (c) Time Impact Analysis — TIA (öne dönük, mahkemede tercih edilen), (d) Windows Analysis (aylık zaman dilimleri).

İki tarafın aynı anda gecikmeye sebep olduğu durum — concurrent delay. UK Society of Construction Law (SCL) Delay and Disruption Protocol 2nd Edition (2017): concurrent delay'de yüklenici 'time' (süre uzatımı) hakkı kazanır ama 'money' (prolongation cost) talep edemez. Türkiye'de Yargıtay 15. HD 2022 kararları bu yaklaşımı destekler.

FIDIC Madde 8.4 + AIA A201 Madde 8.3: gecikme sınıflaması (a) Excusable & Compensable (işveren kaynaklı — süre + para hakkı), (b) Excusable & Non-Compensable (mücbir sebep — sadece süre), (c) Non-Excusable (yüklenici kaynaklı — likidite tazminatı). COVID-19 dünya genelinde 'mücbir sebep' içtihatı yarattı — Yargıtay 11. HD 2021 kararları force majeure tanımını netleştirdi.

Yüklenici süre uzatımı haklıyken 'home office overhead' (genel gider) tazminat hakkı: Eichleay formula = (Project billings / Total billings) × Total home office overhead × (Days of delay / Total contract days). 1960 ABD Armed Services Board of Contract Appeals kararından bugüne kabul edilen formül. AACE 25R-03 ve UK SCL Protocol Bölüm 2.6 detaylı uygulama.

AACE MIP 3.7 — en bilimsel kabul gören yöntem: gecikme olayını fragmented activity olarak orijinal baseline schedule'a ekle (CPM yeniden hesapla), schedule slip miktarı = excusable delay süresi. Microsoft Project, Primavera P6 veya Asta Powerproject ile yapılır. Tahkimde TIA raporu 'expert witness' tarafından imzalı sunulur.

Delay claim'in başarısı için baseline schedule'ın tarafların imzasıyla onaylanmış olması şarttır. Aylık 'narrative report' (yazılı durum raporu) + güncel progress schedule arşivlenmelidir. Construction Specifications Institute (CSI) 'MasterFormat' ve PMI 'Practice Standard for Scheduling' baseline kalite kriterleri sunar.

KGM YİGŞ Madde 30 süre uzatımı talebi 20 gün içinde idareye verilmeli. Türk hukukunda mücbir sebep TBK Madde 136-138 düzenler. Hakem heyetleri (TOBB UTM, İTO Tahkim) delay claim'lerde gittikçe AACE/SCL referanslarını kullanıyor. HakedişJet 'gecikme dokümanı paketi' (timeline + olay log + maliyet etkisi) otomatik üretir.