Deprem konutları ihale modelinin temeli
6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi sonrası 7440 sayılı Kanun ve 119/126 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile yapım işlerinde özel ihale rejimi kuruldu. Standart 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu açık ihale usulü (Madde 19) yerine pazarlık usulü (Madde 21/b — doğal afet) ve davet usulü (Madde 22/c) yaygın kullanıldı. TOKİ ve Çevre Şehircilik Bakanlığı 200.000+ konut ihalesi bu yolla bağladı.
Pazarlık usulünde hakediş özelinde fark
Pazarlık usulü ile yapılan yapım sözleşmelerinde fiyat farkı esasları (Bakanlar Kurulu Kararı 2002/4100, güncel hali 2024) farklı uygulanır. Birim fiyatlı sözleşmelerde fiyat farkı endeksleri (ÜFE bileşeni, çelik, çimento, ahşap, yakıt) Hazine ve Maliye Bakanlığı aylık yayınlı. Hakediş düzenlemesinde her ay endeks değerlerine göre fiyat farkı eklenmesi gerekir — manuel Excel'de en sık hata kaynağı.
EKAP entegrasyonu ve dijital hakediş zorunluluğu
Kamu İhale Kurumu Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) 2025 itibarıyla yapım işlerinde hakediş veri girişini zorunlu hale getirdi. Yüklenicinin hakediş ekiyle birlikte iş ilerleme oranı, fiyat farkı hesabı, kesinti tutarları (stopaj, SGK, damga vergisi) sistemde tutulur. Hakediş yazılımları EKAP API entegrasyonu desteklemeli; PDF + manuel form kabul edilmiyor.
Avans + erken hakediş özel rejimi
Deprem konutları için %15-20 avans verildi (klasik %0-10 üst sınırı aşıldı). Avans mahsupları her hakedişe orantılı düşülür. Erken hakediş (klasik 30 gün periyot yerine 15 gün) bazı sözleşmelerde uygulandı — taşeron likiditesini güçlendirmek için. Sözleşme yönetim yazılımlarında bu özel periyot ve avans formülü tanımlanabilir olmalı.
Mali kontrol ve Sayıştay denetimi
Pazarlık usulü ile yapılan ihalelerde Sayıştay 2024-25 yıllık raporlarında 'hakediş süreci risk alanı' olarak işaretlendi: metraj fazla ödeme, fiyat farkı yanlış hesabı, ilerleme oranı abartısı, taşeron alacaklarının kontrolsüz yansıması. Yüklenici tarafında defansif kayıt: her hakediş için imzalı tutanak, foto-belge, BIM/ölçüm raporu, taşeron mutabakatı. Audit trail'siz hakediş Sayıştay görüşü olumsuza dönüştürebilir.
Hızlandırılmış kabul ve KDV iadesi
Deprem konutları teslim sonrası kabul süreci 30 günden 15 güne indirildi (Yapım İşleri Genel Şartnamesi 41. madde özel uygulama). KDV iadesi süreci için kabul tutanağı + son hakediş + e-fatura uyumu kritik. GİB 2025 sirküleri (sayı: 552) bu süreci ayrıntılı düzenliyor. Yüklenici hakediş yazılımı e-fatura, kabul, KDV iade dosyasını entegre yönetebilmeli.
2026 sonrası beklenen değişiklikler
Kamu İhale Kurumu 2025 sonu 4734 sayılı Kanun'da yapısal revizyon taslağını TBMM komisyonuna sundu. Beklenen: (1) elektronik yarışma usulü genişletilmesi, (2) sürdürülebilirlik kriterlerinin ihale ölçütlerine eklenmesi (yeşil bina, karbon emisyonu), (3) BIM zorunluluğunun büyük projelere yaygınlaştırılması, (4) AI destekli tetkik (anomali metraj, hayalet adam). Hakediş yazılımları bu reform için 2026'da güncelleme planlamalı.
Özet çıkarımlar
- Deprem konutları çoğunlukla pazarlık usulü (Madde 21/b) ile bağlandı.
- Fiyat farkı aylık endeksler ile her hakedişe eklenmeli — manuel hata kaynağı.
- EKAP API entegrasyonu yapım hakedişlerinde 2025'ten beri zorunlu.
- Erken hakediş ve %15-20 avans rejimi taşeron likiditesini güçlendirdi.
- 2026 reform: e-yarışma, BIM, sürdürülebilirlik, AI tetkik bekleniyor.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr/ (erişim: 2026-05-18)
- EKAP Yapım İşleri Modülü. Kamu İhale Kurumu. https://ekap.kik.gov.tr/ (erişim: 2026-05-18)
- Fiyat Farkı Hesabı Endeksleri. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. https://www.hmb.gov.tr/ (erişim: 2026-05-18)
- Yapım İşleri Genel Şartnamesi. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.csb.gov.tr/ (erişim: 2026-05-18)
- Sayıştay 2024 Yıllık Denetim Raporu. T.C. Sayıştay Başkanlığı. https://www.sayistay.gov.tr/ (erişim: 2026-05-18)