TMB 2025: inşaat sektörü konkordato başvurusu yıllık %72 arttı; 2.300+ aktif iflas dosyası.
İİK Md. 285 + 7101 sayılı Kanun: geçici 3 ay, kesin mühlet 1 yıla kadar; iflas erteleme kaldırıldı.
7 erken uyarı sinyali kombinasyonu ortalama 45 gün öncesi iflas tahmininde %78-84 doğruluk gösteriyor.
2025-2026 taşeron iflas tablosu
Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) 2025 yıllık raporuna göre inşaat sektörü konkordato başvurusu önceki yıla göre %72 arttı; aktif iflas eden taşeron sayısı 2.300+ seviyesine ulaştı. Garanti BBVA Türkiye İnşaat Endeksi (GTI) 2026 ilk çeyrek değeri 38,2 (50 eşiği daralma sinyali). Tetikleyiciler: faiz oranlarının yüksek seyri (TCMB politika faizi %42-45), hammadde fiyatları, döviz baskısı, kamu hakedişlerinde ödeme gecikmeleri. Ana yüklenici için taşeron iflası 'tedarik zinciri kırılması + sözleşme yenileme maliyeti + mahkemeye düşmüş hakediş alacakları' üçlüsü demektir.
İcra İflas Kanunu Md. 285 — konkordato çerçevesi
İcra ve İflas Kanunu Madde 285 konkordato sürecini düzenler; 7101 sayılı Kanun (2018) ile konkordato yeniden yapılandırıldı, 'iflas erteleme' kaldırıldı. Süreç adımları: (1) Borçlu mahkemeye başvurur. (2) Asliye Ticaret Mahkemesi 3 aylık 'geçici mühlet' verir. (3) Borçlu konkordato projesini sunar. (4) 1 yıla kadar 'kesin mühlet'. (5) Alacaklılar yarısının onayı ile konkordato tasdik edilir. Bu süreçte ana yüklenicinin taşerona hakedişi 'mühlet kapsamında' donar — ödeme yapılamaz, ancak alacak da süreklilik kaybetmez. Mühlet ilanından önceki hakediş alacakları için 'rüçhanlı alacak' sıralaması uygulanır.
Hakediş alacak rehni ve teminat mektubu
Hakediş alacaklarının güvence altına alınması için yaygın araçlar: (a) 'Hakediş alacak temliki' — taşeron alacağını bankaya temlik eder, banka avans verir, hakediş geldiğinde banka tahsil eder. Türk Borçlar Kanunu Madde 183-194 temlik esasları. (b) 'Kesin teminat mektubu' — 4734 sayılı Kanun çerçevesinde kamu ihalelerde sözleşme bedelinin %6'sı; özel sektörde sözleşmede serbest belirlenir. (c) 'Avans teminat mektubu' — verilen avans tutarı kadar. (d) 'İş ortaklığı bilanço garantisi' — büyük projelerde holding garantisi. Bu araçlar taşeron iflas etse bile ana yüklenicinin nakit çıkışını korur; tersine taşeron için bu mekanizmalar 'erken iflas tetikleyici' olabilir — banka teminat çağırırsa likidite anında biter.
Fatura faktoring ve sigorta seçenekleri
Faktoring şirketleri hakediş faturasını '60-90 gün vadeli alacak' olarak satın alır, %1,5-3 ay arası komisyon karşılığı taşerona nakit verir. Finansal Kurumlar Birliği (FKB) 2025 verilerine göre inşaat sektörü faktoring hacmi 78 milyar TL — %23 yıllık artış. Alacak sigortası (trade credit insurance) ise iflas riskini sigorta şirketine devreder: Coface, Atradius, Euler Hermes Türkiye pazarında aktif. Prim, sektör riskine ve müşteri kredi notuna göre alacak tutarının %0,15-0,45'i arasında. Ana yüklenici, taşeronlarının da faktoring/sigorta kullanmasını şart koşarak zincir riskini azaltabilir.
Ana yüklenici sorumluluğu — TBK Md. 471
Türk Borçlar Kanunu Madde 471 ana yüklenicinin işveren karşısındaki sorumluluğunu düzenler — taşeron iflas etse bile ana yüklenici işin tamamlanmasından doğrudan sorumludur. Bu nedenle taşeron iflası ana yüklenici için (a) yeni taşeron arama, (b) iş duraklamasının zaman kaybı, (c) iflas eden taşeronun yaptığı işlerin garanti yükümlülüğü gibi maliyetler doğurur. Erken uyarı sistemi bu kayıpları minimize eder. Ayrıca taşeron iflas öncesi 'yapılmış ama ödenmemiş' hakediş alacakları için ana yüklenicinin masaya 'rüçhanlı alacaklı' veya 'olağan alacaklı' sıfatıyla katılması farklı sonuçlar doğurur — sözleşme metni belirleyicidir.
Erken uyarı sistemi — 7 sinyal
Taşeron iflasını 30-90 gün öncesinden tahmin eden 7 sinyal: (1) Hakediş tahsil hızı yavaşlama — son 60 günde DSO artıyor mu? (2) İşçi ücreti gecikmesi — şantiye dedikodusu kritik kaynak. (3) Malzeme tedarikçi şikâyetleri — tedarikçi ödemesi geç ödeniyorsa likidite sorunu var. (4) Banka teminat mektubu yenileme talepleri — banka süre uzatmıyorsa kredi limiti bitmek üzere. (5) Şantiyede personel azalması — ana ekipten ayrılan kalifiye işçi sayısı. (6) Yargı kayıtları — UYAP'ta haciz ihbarı, icra dosyaları sayısı. (7) Kredi notu (KKB Findeks) — taşeron izninizle Findeks puanı erişimi vererek otomatik izlenebilir. HakedişJet bu 7 sinyal için modül üretir; haftalık dashboard ile risk değişimi gösterir.
Sözleşme aşamasında iflas korumalı maddeler
İmza öncesi alt-sözleşmeye eklenmesi gereken iflas korumalı maddeler: (a) 'İflas hâlinde fesih' — konkordato başvurusu otomatik fesih sebebi. (b) 'Garanti süresi alacak mahsubu' — taşeron iflas ederse ana yüklenici garanti dönemi maliyetini hakediş alacağından mahsup eder. (c) 'Birikmiş işçilik alacağı temlik şartı' — taşeron iflas ederse işçi ücretleri ana yüklenicinin doğrudan ödemesi ile karşılanır, taşeron alacağından mahsup edilir (4857 sayılı İş Kanunu Md. 36 çerçevesinde). (d) 'Performance bond' — büyük taşeronlarda banka kefaleti zorunlu. Sözleşme aşamasında bu maddeler 'agresif' görünse de iflas vakasında 'hayat kurtarır'.
Özet çıkarımlar
- TMB 2025: inşaat konkordato başvuruları %72 arttı, aktif iflas eden taşeron 2.300+.
- İİK Md. 285 + 7101 sayılı Kanun konkordato çerçevesi; geçici 3 ay, kesin 1 yıla kadar mühlet.
- Hakediş alacak temliki, teminat mektubu, faktoring ve alacak sigortası dört temel koruma aracı.
- TBK Md. 471 ana yüklenici taşeron iflas etse bile işveren karşısında doğrudan sorumlu — sözleşmede iflas-fesih maddesi şart.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- Konkordato başvurusu yapan taşerondan alacağımı nasıl tahsil ederim?
- Konkordato başvurusu ile birlikte mahkemenin verdiği geçici mühlet (3 ay) başlar; bu sürede borçluya karşı icra takibi durur. Alacağınızı 'alacak bildirim listesi'ne yazdırmanız gerekir — komiser (mahkemece atanan) listeyi alır. Kesin mühlet (1 yıla kadar) içinde konkordato projesi alacaklılara sunulur; yarısının onayı ile yapılandırma kabul olur (örn. alacağın %60'ı ödenir, %40 silinir). Hakediş alacağı 'belgelenmiş ticari alacak' olarak listede yer alır. Mahkemece tasdik edilirse ödeme planı bağlayıcıdır.
- Faktoring şirketine hakediş faturası satıp satmamak nasıl karar verilir?
- Karar matrisi: (1) Müşteri ödeme süresi 60+ gün ve nakit ihtiyacı acilse → faktoring rasyonel. (2) Komisyon oranı yıllık TCMB politika faizinin altındaysa → kazançlı. (3) Müşteri kredi notu iyi ise (kamu idaresi, büyük holding) → faktoring ucuz (düşük risk primi). (4) Tekrarlayan hakediş geleceği belli ise → 'açık faktoring' anlaşması yapılabilir. Risk: faktoring şirketi sözleşme şartına göre 'rücu hakkı' saklı tutarsa, müşteri ödemezse fatura tutarı tekrar taşerondan istenebilir. Sözleşme metni dikkatle okunmalı.
- Erken uyarı sinyalleri kaç gün önce ne kadar doğru?
- Sektör verilerine göre 7 sinyalin kombinasyonu iflas öncesi 30-90 gün doğruluk bandında çalışıyor. Tek başına bir sinyal kesin değil — örneğin işçi ücreti 5 gün gecikti, geçici nakit darlığı olabilir. Ancak (a) hakediş tahsil yavaşlama + (b) tedarikçi şikâyet + (c) UYAP haciz ihbarı kombinasyonu ortalama 45 gün öncesi iflas habercisi olarak doğrulandı. KKB Findeks puanı + bilanço analizi eklendiğinde doğruluk %78-84'e çıkar. Erken uyarı, riski elimine etmez; ana yükleniciye 'yedek taşeron arama' süresi tanır.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- İcra ve İflas Kanunu (2004 sayılı). T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.2004.pdf (erişim: 2026-05-23)
- 7101 sayılı Kanun — İcra ve İflas Kanunu Değişikliği. T.C. Resmi Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180315-1.htm (erişim: 2026-05-23)
- Türk Müteahhitler Birliği 2025 Sektör Raporu. TMB. https://www.tmb.org.tr/ (erişim: 2026-05-23)
- Türk Borçlar Kanunu (6098 sayılı) Madde 471. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6098.pdf (erişim: 2026-05-23)
- Finansal Kurumlar Birliği Faktoring Sektör Verileri. FKB. https://www.fkb.org.tr/ (erişim: 2026-05-23)