Retainage nedir, neden var?
ABD'de inşaat sektöründe 19. yy'dan beri uygulanan 'retainage' (tutulan bedel): işveren her hakedişten %5-10 kesip kontrat sonunda serbest bırakır. ASCE 'Construction Risk Management Manual' bunu 'işverenin yüklenici performansından emin olma garantisi' olarak tanımlar. Türkiye'de paralel 'kesin teminat' 4734 KİK Madde 43-44'te %6 oranında düzenlenir.
AIA + AGC modelleri
AIA A201-2017 Madde 9.6.2 ve AGC ConsensusDocs 200 Madde 8.2: retainage %5-10 aralığında, projenin %50 fiziksel tamamlanması sonrası 'reduction' (azaltma) opsiyonu. AGC verisi: ABD eyaletlerinin 22'sinde retainage oranı yasayla %5 ile sınırlandırılmış; 5 eyalette kamu projeleri için tamamen kaldırılmıştır.
Türkiye: kesin teminat + ek teminat
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu Madde 43: kesin teminat %6 (sözleşme bedeli üzerinden), iş bitimi geçici kabule kadar tutulur, yarısı geçici kabul, kalanı kesin kabul ile (DNP, genelde 12-24 ay) iade edilir. Madde 35 ek teminat — fiyat dengelemesi gerekirse iş artışı kadar ek teminat alınır.
FIDIC retention
FIDIC Red Book Madde 14.3(c) ve 14.9: retention money %5 (default), Particular Conditions ile %10'a çıkabilir; yarısı 'Taking-Over Certificate' (geçici kabul) anında, kalan yarısı 'Performance Certificate' (DNP sonu kesin kabul) ile iade. Engineer bonosu (Performance Bond) ve insurance retention'a alternatif olabilir — Particular Conditions netleştirir.
Bank guarantee vs cash retention
ABD AGC verisi: 'Letter of Credit' veya 'Performance Bond' (sigorta) ile retention nakit yerine alınabilir — yüklenici nakit akışını korur. Türkiye 4734 KİK Madde 33-34: teminat banka teminat mektubu, devlet iç borçlanma senedi, kıymetli evrak veya nakit olabilir. Banka teminat mektubu en yaygın — komisyon oranı banka ile pazarlık konusu.
Retention release prosedürü
ASCE önerisi: retention release dokümantasyonu (a) Substantial Completion Certificate, (b) Lien Waivers (taşeronların alacak feragatı), (c) As-built drawings + O&M manuals, (d) Final inspection raporu, (e) Insurance proof. Türkiye'de SGK ve vergi borcu yokluk yazıları ek olarak istenir (4734 Md. 53 takip ediyor).
Yaygın tartışmalar
Construction Financial Management Association (CFMA) 2023 üye anketi: retention nakit akışını %30 daraltır, en sık şikayetidir. AGC lobicilik ile bazı eyaletler 'reduce after 50% complete' veya 'cap at $2M' kuralları çıkardı. Türkiye'de TMB benzer önerilerle KİK reformu talep ediyor — özellikle KOBİ taşeronlar için.
Özet çıkarımlar
- Retainage / kesin teminat %5-10 aralığı global standart.
- 4734 KİK %6 kesin teminat, yarısı geçici kabul yarısı kesin kabul.
- FIDIC retention default %5, Particular Conditions ile %10'a çıkar.
- Banka teminat mektubu nakit retention'a alternatiftir.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- ASCE Manual 67 — Construction Risk Management. American Society of Civil Engineers. https://ascelibrary.org/ (erişim: 2026-05-13)
- AIA A201-2017 General Conditions — Madde 9.6. American Institute of Architects. https://www.aiacontracts.com/contract-doc-pages/27116-a201-2017-general-conditions (erişim: 2026-05-13)
- ConsensusDocs 200 — Madde 8.2 Payment. AGC ConsensusDocs. https://www.consensusdocs.org/ (erişim: 2026-05-13)
- 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu — Madde 33-44. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4734.pdf (erişim: 2026-05-13)
- CFMA Construction Financial Management Association — Industry Report. CFMA. https://www.cfma.org/ (erişim: 2026-05-13)